آذربایجان دیلی - فولکلوری و ادبیاتی

انگرد

انگرد ( انگرت ، انگت ، انگد ) ، انجرد ( محرف عربي انگرد ) ؛ نام روستايي زيبا و ييلاقي با چشمه هاي جوشان در 36 كيلومتري شمال غربي شهرستان اهر بوده ، نيز نام روستاي باستاني كه فقط محل آن مشخص است و با نام « كت يئري » در ورزقان ، بخش مركزي ، دهستان اوزومديل شمالي و 4 كيلومتري روستاي توخوم ديل واقع شده است .( اين اثر در تاريخ 27 اسفند 1387 با شمارة ثبت 26424 به عنوان يكي از آثار ملي به چاپ رسيده است ). ايضا نام تپه اي مرتفع در نزديكي روستاي « نوغه دي » در حومة هوراند مي باشد . روستاي انگرد با روستاهاي زندآباد ( نام اصلي اين روستا « ساراي » مي باشد ) ،روستاي ويران و خالي از سكنة لامان ، و ييلاق هاي ؛ ياراليجا و ييلاق هاي پشت كوه شيور همسايه مي باشد . معدني هم در شمال اين روستا قرار دارد . این معدن به فاصله 3 کیلومتر از روستای انگرد و در شمالشرقی روستای مزبور قرار گرفته است بهره برداری از این معدن در تاریخ 1345 شروع گردیده است مواد معدنی درون اسکارنها و در ناحیه کنتاکت که بصورت نامنظمی بین گرانیت از یک سو و شیستهای کربناتی متامورف و آهک از سوی دیگر ایجاد شده است تمرکز یافته است.اينك به ريشه يابي و وجه تسمية نام اين محل مي پردازيم :
انگرد كه در تلفظ محلي ؛ انگد / انگت مي باشد به چند صورت مي تواند مورد ريشه يابي قرار داد . 1- اين واژه مي تواند از دو عنصر ؛ ان + گت / گد تشكيل يابد . قسمت اول آن ( اَن ) كه علامت صفت عالي ( - ترين ) است كه قبل از كلمه آيد . اَن ياخشي : بهترين ، اَن اوجا : بلندترين ... در گفتار به جاي اَن بيشتر [ لاپ ] رواج و كاربرد عملي دارد . ان با نون غنه ، به صورت [ اَنگ ] با همين معني مذكور از قديم در زبان تركي وجود داشته است ( كلاوزن ). ان در اول برخي كلمات فارسي ( انبار ، اندوختن ، انجام ، اندرون ، انگيزه / اندود / انبوه / انبر / ... ) همين كلمة مورد بحث تركي است . مثلا : ان + بار / انبار « به شدت بار شده ! » ، اندوختن : به شدت ذخيره كردن ( ديل دنيز ، ص118/119 ، اسماعيل هادي ) . قسمت دوم آن ؛ گت / گد ، بعلت ابدال صامت هاي « ت » و « د » به يگديگر در معنا توفيري ندارد مي تواند از واژة « گَديك » در تركي آذري به معناي : كوه برف گير ، گردنه باشد . يئللي گديك : گردنة بادگير . يا : حيدر بابا مرد اوغوللار دوغگينان / گديك لرده ، قوردلار بورنون اوغگينان / استاد شهريار . در تركي آنادولو (تركيه )به معني : رخنه ، شكاف و معبر كوهستان نيز آمده است . اصل كلمه :كتوك از مصدر كرتمك / كتمك (بريدن ) به معني « شكاف » مي باشد ( كلاوزن ) به گردنه و كوه برف گير هم به اعتبار آن كه گردنه ، شكاف ميان دو كوه است ، مجازا اطلاق شده است ( ديل دنيز ص 711 ، اسماعيل هادي ).با توجه به شرح بالا مي توان انگد / انگت را به معناي : « محل گردنه هاي زياد ( انبوه ) » يا « محل تجمع كوههاي برف گير » معني كرد . با توجه به كوهستاني و برف گير بودن كوههاي اين روستا ، مي تواند نام با مسمايي براي اين آبادي باشد . صورت دوم مي تواند به تركيب : اَنگ + ار + د باشد . « انگ » كه همان صورت قديم «اَن » بوده و به همان معني مي باشد . واژة « اَر » به معنا هاي : 1- زمين ، محل ( يئر ) 2- : زود . نگا : اركن ( در تركيه ) 3- انسان ، مرد ( ديوان لغات الترك ) ، مرد واقعي ، آزاد مرد – شجاع و دلير (تارا ) – زوج ، شوهر . به نظر مي رسد حرف « د » در آخر اين واژه الحاقي بوده و در اصل نام اين روستا : « انگر( اَنگ + ار ) » بوده و براي سهولت در تلفظ ، اين كلمه ( انگرد ) به كار مي رفته است  . مثلا بجاي اينكه بگويند : « گئديرم انگر+ ه » راحت تر مي توانستند بگويند : «گئديرم انگر + ده » . در اين صورت مي توان نام اين روستا را با الهام از اساطير به معني : « محل تجمع آزاد مردان » دانست  . با احترام فراواني كه براي معلم خود ؛ حضرت استاد  « اسماعيل هادي » قائلم ولي معتقدم ؛ واژة « انبار  = اَن + بار » كلا كلمة تركي بوده و پسوند تركي« بار» در اين كلمه ، به معنا و مفهوم محافظ، نگهدارنده ، نگاهبان  مي باشد . معتقدم كلمة تركي «انبار » به معني : « جاي نگهداري مقدار انبوه از هر چيزي » است و« بار» به معني فارسي آن در اين كلمه مد نظر نيست .